Skip to content

#300: Een onterecht steuntje in de rug: coronafraude?

23 January 2023

We hebben de coronamaatregelen alweer een hele tijd achter ons gelaten. Maar de naweeën van die maatregelen zijn nog altijd merkbaar in vele facetten van de maatschappij. De strafrechtelijke fraudepraktijk is geen uitzondering. Onderzoeken naar “coronafraude” of “NOW-fraude” komen nog in alle hevigheid voorbij.

Problemen met NOW-aanvraag

Onder meer het NOW-steunpakket zorgt voor problemen achteraf bij ondernemers. Hoe zit het ook alweer met de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW)? Deze steunregel maakt het voor ondernemers mogelijk om een groot deel van de loonkosten vergoed te krijgen, indien tenminste 20% omzetverlies werd verwacht. Het doel van de regeling was om zoveel mogelijk ontslagen te voorkomen en te faciliteren dat banen – en daarmee inkomens – werden behouden. Het voordeel van de regeling is dat de ondernemer financiële steun krijgt op het moment dat het hard nodig is.

Het nadeel van de regeling is dat het voorschot wordt uitgekeerd op basis van een te verwachten omzetverlies, terwijl pas achteraf wordt vastgesteld of daadwerkelijk sprake was van dusdanig fors omzetverlies dat maakt dat het voorschot terecht was. Indien op basis van de definitieve steunaanvraag achteraf blijkt dat geen recht bestond op de financiële steun, dan moest het ontvangen voorschotbedrag worden terugbetaald. Afhankelijk van de omvang van de onderneming en de steunaanvraag, dient de ondernemer bij de definitieve aanvraag een accountantsverklaring te overleggen.[1]

Maatwerk bij invordering

Al tijdens de ontwerpfase werd onderkend dat de regeling foutgevoelig, maar ook fraudegevoelig was. Niettemin verdiende snelheid de voorkeur. Inmiddels is duidelijk geworden dat ook daadwerkelijk fouten zijn gemaakt bij de aanvraag en het gebruik van de steunmaatregel. Het gaat dan om administratieve fouten, vergissingen, of fouten omdat de regelgeving omtrent de steunmaatregel onduidelijk was. Bij de controle die achteraf plaatsvindt, wordt in sommige gevallen duidelijk dat geen recht bestond op financiële steun. Bedragen moeten dan worden terugbetaald. Het is in zo’n geval van belang om met alle betrokken overheidsinstanties tot een goede terugbetalingsregeling te komen.

De Ombudsman heeft in juli 2021 in zijn knelpuntenanalyse al opgeroepen om als overheid coulant met die situatie om te gaan en maatwerk te leveren aan ondernemers als het gaat om invordering. Dit om hen niet verder of alsnog in de problemen te storten.[2] Ook is wel gepleit voor een coulanceregeling voor spijtoptanten.[3] De problemen ontstaan in de praktijk vaak als het gaat om bedragen die de ondernemer niet heeft, waardoor een terugbetalingsregeling bemoeilijkt wordt. Daarnaast zijn er gevallen waarin misbruik is gemaakt van de steunmaatregelen. In geval van (vermeend) misbruik van de regeling wil de overheid ook die bedragen zoveel mogelijk proberen terug te halen.

Inzet van strafrecht bij coronafraude

De FIOD heeft kort na de inwerkingtreding van de steunmaatregelen een werkproces opgezet om fraudesignalen uit de praktijk op te pakken. Uit de recent openbaar gemaakte documenten door het Ministerie van Financiën blijkt dat de FIOD actief samenwerkt met onder meer de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de politie, de Anti Money Laundering Centre en het Functioneel Parket.[4] Maar ook naar aanleiding van aangiften van het UWV of bijvoorbeeld meldingen van ongebruikelijke transacties door banken zijn fraudeonderzoeken naar steunmaatregelen gestart.

En uit die onderzoeken blijkt dat de overheid het in de praktijk niet schuwt om het strafrecht in te zetten, fikse (cel)straffen te eisen en beslag te leggen op goederen en vermogen.[5] Vaak zijn deze eisen gebaseerd op de verdenking van het valselijk opmaken (artikel 225 Wetboek van Strafrecht) van een verzoek om toepassing van een steunmaatregel en de verdenking van het witwassen (artikel 420bis Wetboek van Strafrecht) van (onterecht) verkregen voorschotten. De verdenking van verduistering van overheidsgelden (artikel 323a Wetboek van Strafrecht) was in de praktijk ook snel gevonden.

Coronafraude: het einde is nog niet in zicht

Voorlopig zullen de uitvoerings- en opsporingsinstanties alert blijven op signalen van coronafraude. Zowel voor NOW periode 5 als NOW periode 6 geldt dat nog tot en met 2 juni 2023 de definitieve vaststellingsaanvraag voor de NOW-steun kan worden ingediend.[6] Voor (een deel van de) NOW-voorschotten die voor die periodes zijn verstrekt, zal dus nog moeten worden vastgesteld of die terecht zijn verstrekt .

Indien u geconfronteerd wordt met een dergelijk onderzoek naar vermeende NOW-fraude of een andere coronasteun gerelateerde fraude blijft goed feitenonderzoek van groot belang. Dat geldt zowel voor de ondernemer die geconfronteerd wordt met een dergelijk onderzoek, als de accountant die betrokken was bij de definitieve aanvraag van de steunmaatregel voor een ondernemer.

Zo blijkt niet altijd helder hoe de omvang van het omzetverlies, die relevant is voor de definitieve steunaanvraag, moeten worden bepaald. In het geval van ondernemingen in een startende fase kan daarover al snel discussie bestaan. Maar ook andere vragen spelen een rol: Was de informatie op basis waarvan de aanvraag is gedaan compleet? Was dat kenbaar voor partijen? Hebben partijen zich van (gedegen) advies laten voorzien of hebben zij contact gezocht met een overheidsinstantie zoals het UWV en op basis daarvan geacteerd? Een ding is zeker, we kunnen de coronaperikelen voorlopig nog niet definitief achter ons laten.

 

[1] www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/now/vaststelling-now-accountantsverklaring
[2] www.nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/Knelpuntenanalyse-20steunpakket-20ondernemers_0.pdf
[3] hertoghsadvocaten.nl/kennisbank/224-spijtoptant-moet-misbruik-coronasteun-straffeloos-kunnen-melden/.
[4] www.rijksoverheid.nl/documenten/woo-besluiten/2022/12/19/besluit-op-wob-woo-verzoek-over-fraude-met-coronasteungelden.
[5] Zie bijvoorbeeld: www.om.nl/actueel/nieuws/2022/03/29/forse-celstraffen-geeist-voor-corona-gerelateerde-fraude-en-witwassen.
[6] www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen/now.

Gepubliceerd door onze specialist:

G.M. (Mariëlle) Boezelman