#372 Een eerlijk proces begint bij een goed proces-verbaal

Een proces-verbaal is een essentieel document binnen het strafproces. Het is een verslag van feiten en gebeurtenissen zoals vastgesteld door opsporingsambtenaren. De wet kent aan een dergelijk document bijzondere bewijskracht toe. Maar wat gebeurt er als dit proces-verbaal niet naar waarheid is opgesteld? Dan komt niet alleen de integriteit van het strafproces in gevaar, maar ook het vertrouwen in de rechtsstaat zelf.

Onwaarheden

Een recent voorbeeld in de rechtspraak maakt de ernst van deze situatie duidelijk. In een zaak bij de rechtbank Den Haag is vastgesteld dat de verbaliseringsplicht is geschonden om te maskeren dat een onrechtmatige doorzoeking had plaatsgevonden. De rechtbank oordeelde dat het recht van de verdachte op een eerlijk proces, zoals vastgelegd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), daardoor in ernstige mate was geschonden. De rechtbank is van oordeel dat een duidelijk signaal afgegeven dient te worden en komt tot de conclusie dat al het bewijs van de onrechtmatige doorzoeking uitgesloten dient te worden en spreekt de verdachte terecht vrij.

Als een proces-verbaal onjuistheden bevat of op onrechtmatige wijze tot stand is gekomen, raakt dit de kern van het recht op een eerlijk proces. Goed dat dit hier dus duidelijke consequenties aan worden verbonden.

Vertrouwen in de rechtsstaat

Een waarheidsgetrouw proces-verbaal is essentieel voor het vertrouwen in de rechtsstaat. Dit document moet een accurate weergave van de feiten bieden, zodat alle betrokkenen – van de verdachte tot de rechter – ervan op aan kunnen dat de gang van zaken correct is weergegeven.

De waarde die aan een proces-verbaal wordt toegekend, onderstreept het belang voor opsporingsambtenaren om hun werk nauwkeurig en eerlijk uit te voeren. Een onjuist proces-verbaal brengt niet alleen schade toe aan de verdachte, maar ook aan het maatschappelijk vertrouwen in de rechtspraak. En hoewel er, en heel vaak terecht, veel vertrouwen wordt gesteld in de ambtenaren die deze processen-verbaal opstellen, blijft het essentieel dat er voldoende waarborgen zijn om de juistheid te controleren.

De rol van de verdediging

Voor advocaten is het bijzonder moeilijk om een onjuist proces-verbaal aan te vechten, gezien de bijzondere bewijskracht die eraan wordt toegekend. Dit maakt het des te belangrijker dat de verdediging alert is op mogelijke onregelmatigheden en actief onderzoek doet naar de juistheid van de processen-verbaal. Dit is meestal een lastige taak, omdat een proces-verbaal vaak wordt gezien als een betrouwbare bron en nader onderzoek van de hand wordt gewezen als er niet hele duidelijke aanwijzingen zijn dat de processen-verbaal fouten bevatten. Advocaten moeten daarom vasthoudend en gedetailleerd te werk gaan om eventuele fouten aan het licht te brengen.

Maar wanneer gerede twijfels bestaan over de inhoud van een proces-verbaal, of dit nu bewust of onbewust onjuist is opgemaakt, dan moet de verdediging in de gelegenheid worden gesteld om dit tot op de bodem uit te kunnen zoeken.

In dat kader meen ik dat rechters altijd kritisch dienen te kijken naar het proces-verbaal en andere bewijsmiddelen en de verdediging ruimschoots de gelegenheid moeten geven om de waarheid boven tafel te krijgen. Alleen door een actieve en waakzame houding kunnen rechters voorkomen dat fouten onopgemerkt blijven en de rechten van verdachten worden geschaad. Dit vergt in bepaalde zaken wellicht meer onderzoek, maar alleen op die manier kunnen we een recht op een eerlijk proces blijven waarborgen.

Conclusie

Een goed en waarheidsgetrouw proces-verbaal is van fundamenteel belang voor een eerlijk strafproces. Het biedt niet alleen de basis voor de rechterlijke beoordeling, maar het waarborgt ook dat de verdachte eerlijk wordt behandeld. Wanneer opsporingsambtenaren hun plichten niet naar behoren uitvoeren, zoals bij schendingen van de verbaliseringsplicht, kunnen de gevolgen groot zijn voor de verdachte én voor het vertrouwen in het rechtsstelsel.

Het is daarom van essentieel belang dat de verdediging de ruimte krijgt om eventuele fouten in processen-verbaal aan het licht te brengen en dat rechters bereid zijn deze fouten zwaar mee te laten wegen in hun oordelen. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat het recht op een eerlijk proces wordt beschermd.