Voor u ligt een themanummer over het verschoningsrecht. Hierin worden bijna alle facetten van het verschoningsrecht belicht, vooral over de verschoningsgerechtigde en het verschoningsrecht van de advocaat. Het is dan ook geen sinecure om over dit onderwerp nog een redactionele bijdrage te schrijven. Toch bleef na lezing van de meeste artikelen bij mij de vraag bestaan waar het functionele verschoningsrecht zijn oorsprong kent. Ik ben kennelijk niet de enige die zich deze vraag gesteld heeft, want ook in het rapport Dit is een advocaat van de Commissie ‘Wat is een advocaat?’ wordt onderzoek verricht naar het beroepsgeheim van de advocaat en de mogelijkheid om dit ook in de rechtszaal in te roepen. In de bevindingen van het rapport staat dat dit aspect van de vroegere advocatuur in de rechtshistorische literatuur betrekkelijk onderbelicht blijft. Toch gaat de geschiedenis van het verschoningsrecht in Nederland ver terug in de tijd.
Ten tijde van de Republiek zou de advocaat al een verschoningsrecht hebben gehad, zo blijkt uit de woorden van Huber uit 1768: ‘Advocaten behoren ook niet te worden gedwongen te getuigen tegenshare cliënten, wanneer de waerheyt op enig andere wijze kan worden gevonden, (…), daer niet veel aengeleegen is, om dat het onbehoorlijk schijnt haer te dwingen tot ontdeckinge
van haer meesterssaken en onnut te maken tot het bedienen der selver.’ Hieruit spreekt echter geen absoluut recht. Het verschoningsrecht is ook in die tijd een relatief begrip dat onder bijzondere omstandigheden dient te wijken: ‘Edoch in sware saken en daer men de waerheyt anders niet kan hebben, konnen de advocaten wel gedwongen worden, om dat het anders in de macht van een partije soude zijn den eyscher van sijn bewijs te berooven met een advocaat te kiessen, die ook nevens een ander kennisse van de sake mochte hebben.’2
In 1806 stelt de rechtsgeleerde Johannes van der Linden dat ‘Een advocaat of procureur zig kan ontslaan, om als getuige te verklaren zaaken, welke hij van zijnen cliënt in besognes, enz. ontdekt heeft.’3
Lees hier meer: Er was eens een verschoningsgerechtigde. TBS&H 2017, nr 2.