De BTW is in Nederland – en breder binnen de Europese Unie – een belasting die geworteld is in oorlog en crisis. Van de Tiende Penning van Alva, tot de Duitse bezettingsmaatregel van 1940: de BTW kent een beladen geschiedenis. Toch wordt het systeem, waarin ondernemers btw voldoen en anderen deze terugvragen, in 2025 nog steeds als vanzelfsprekend beschouwd. Is het dat wel?Tijdens het Fiscaal Congres ‘BTW – Onder druk wordt alles vloeibaar’ van het Register Belastingadviseurs op 27 juni 2025 in Nieuwegein hield Roelof Vos een prikkelend betoog: het is tijd om fundamenteel na te denken over het BTW-systeem. Niet slechts binnen de marges van fraudebestrijding of digitalisering, maar over de architectuur zelf. Zijn pleidooi: invoering van een algemene verleggingsregeling voor transacties tussen ondernemers voor zowel binnen de EU als in het land zelf.
EU BTW-systeem onder druk
Het huidige EU-btw-stelsel wordt gekenmerkt door zijn ‘alles-in-de-keten’-benadering. Iedere schakel in het productie- en distributieproces is belastingplichtig. Dat zorgt voor administratieve druk bij ondernemers, cashflow-nadelen en vooral een structureel risico op fraude. Carrouselfraude is hier het bekendste en schadelijkste voorbeeld van. De EU schat de VAT-gap op € 89 miljard per jaar, waarvan bijna € 6 miljard in Nederland. Ongeveer een kwart daarvan is het gevolg van fraude.
Het fundament onder dit systeem is wankel: de vooraftrek is mogelijk zonder dat zekerheid bestaat over afdracht in de vorige schakel. Een achilleshiel, aldus Vos.
ViDA en andere pleisters
De Europese Commissie probeert met het ViDA-voorstel het systeem te moderniseren. E-facturatie en real-time gegevensuitwisseling moeten fraude voorkomen en nalevingskosten verminderen. Dat is toe te juichen, maar volgens Vos blijft het een technische oplossing voor een structureel probleem.
De echte vraag moet zijn: waarom houden we vast aan een systeem waarin de inning van belasting afhankelijk is van een ingewikkelde keten van voldoening en teruggaven? Terwijl de Btw alleen hoort de drukken in de eindschakel: bij de consument.
Een blik over de oceaan
In de Verenigde Staten bestaat geen btw, maar een sales tax op staatsniveau. Die wordt uitsluitend geheven in de laatste schakel, bij de consument. Onderlinge transacties tussen ondernemers zijn vrijgesteld, mits voorzien van een ‘reseller certificate’. Het systeem kent minder belastingplichtigen, is transparanter voor de consument en lijkt (opmerkelijk genoeg) minder fraudegevoelig. Hoewel ook daar misbruik voorkomt, zoals het Sotheby’s-schandaal eind 2024, lijkt het geen structurele zwakte te kennen zoals het Europese systeem.
Een tussenweg?
In sommige sectoren kennen we al de verleggingsregeling: de leverancier brengt geen btw in rekening, en de afnemer vermeldt de belasting zelf op zijn aangifte. Dit beperkt het risico op fraude, voorkomt cashflow-nadelen en haalt het financiële risico weg uit het systeem.
Waarom beperken tot enkele sectoren? Vos pleit voor een algemene verleggingsregeling tussen ondernemers. De belastingdruk blijft bij de eindconsument, maar het mechanisme tussen ondernemers wordt vereenvoudigd. Een combinatie van administratieve registratie zoals in het btw-systeem, met de financiële eenvoud van een sales tax.
Conclusie van het fiscaal congres: vloeibaar denken
Onder druk wordt alles vloeibaar. Misschien ook onze fiscale vanzelfsprekendheden. De presentatie van Roelof Vos roept op tot herbezinning: niet omdat het moet, maar omdat het kan. Door het financiële risico van belastinginning te verleggen naar de eindschakel – waar het hoort – kunnen we fraudebestendiger, eenvoudiger en eerlijker heffen.
Een vleugje sales tax in ons vertrouwde btw-systeem? Misschien is het tijd om het idee serieus te nemen.