Antoine Blomen schreef een bijdrage in Tijdschrift Formeel Belastingrecht over de verruimde toepassing van het evenredigheidsbeginsel. Lees hier alvast een voorproefje:
De kinderopvangtoeslagaffaire heeft veel losgemaakt in het land. Daarbij stond één vraag centraal: hoe heeft het zover kunnen komen? Na een hoop (terechte) commotie, veel evaluaties en politiek gesteggel heeft de affaire ook de wetgever in beweging gebracht. Een concreet uitvloeisel hiervan is het Consultatievoorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb. Na de preconsultatie is inmiddels ook de internetconsultatie eind juli afgerond.
In deze bijdrage beperk ik me tot – volgens de literatuur – één van de belangrijkste pijlers van het wetsvoorstel, de ‘verruimde’ toepassing van het evenredigheidsbeginsel. Inmiddels is hier al veel over gepubliceerd in de vakbladen, met name over de juridische aspecten.1 In een vakblad als TFB ontkom ik er natuurlijk niet aan om hierop in te gaan, maar ik ga ook in op de mijns inziens niet-juridische kern van het probleem: de mentaliteit van bestuursorganen. Zolang het probleem niet bij de wortels wordt aangepakt, blijft het voorstel een manier van symptoombestrijding.
Uit de memorie van toelichting valt duidelijk af te leiden dat de hele kinderopvangtoeslagaffaire een belangrijke rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het wetsvoorstel. De overheid probeert met man en macht het vertrouwen van de burger te herstellen. De wijzigingen in het wetsvoorstel hebben volgens de memorie van toelichting dan ook als doel ‘bij te dragen aan een overheid die betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is’.3 Dit moet onder andere worden bereikt door een responsieve overheid. In de memorie van toelichting wordt dit als volgt toegelicht:
‘Al geruime tijd is er in het bestuursrecht en de bestuurspraktijk een ontwikkeling gaande richting een “responsieve” overheid, dat wil zeggen een overheid die minder focust op strikte toepassing van regels en die er meer naar streeft recht te doen aan het individuele geval. Dat vergt een andere denk- en werkwijze van bestuursorganen, waarbij er nadrukkelijk oog is voor de positie en belangen van kwetsbare burgers.’
Gelukkig wordt ook in de memorie van toelichting erkend dat een meer responsieve overheid geen breuk betekent met het klassieke bestuursrechtelijke denken over de rechtsverhouding tussen overheid en burger. In de Awb heeft immers altijd al een opdracht aan het bestuur besloten gelegen om rekening te houden met de positie en belangen van de burger. Wel is er volgens de memorie van toelichting dus sprake van een accentverschuiving in het huidige denken over de rechtsverhouding tussen overheid en burger, waarbij wordt gezocht naar een nieuw evenwicht tussen consistente en strikte wetstoepassing enerzijds en maatwerk anderzijds.
Wat mij betreft, zijn deze accentverschuiving en de zoektocht naar een nieuw evenwicht positief. Al blijft het natuurlijk jammer dat hiervoor een desastreuze toeslagenaffaire nodig was. Ik meen namelijk dat rechtsbescherming, maatwerk en evenredigheid in het bestuursrecht altijd de boventoon hadden moeten voeren. De burger moet in het bestuursrecht vooropstaan en rechtsbescherming is cruciaal in een goed functionerende rechtsstaat.
Wilt u meer lezen? Lees dan hier het volledige artikel: TFB-Verruimde toepassing van het evenredigheidsbeginsel: een manier van symptoombestrijding?