Belastingcontrole

De Belastingdienst houdt op verschillende manieren toezicht op de naleving van fiscale regelgeving. De capaciteit van de dienst is echter beperkt. Daarom worden keuzes gemaakt.

Er wordt gericht aandacht besteed aan fiscale thema’s. Zo wordt bijvoorbeeld ingezet op de bestrijding van fiscale constructies waarmee inkomsten en vermogen aan het zicht van de fiscus worden onttrokken. Ook is er een afdeling voor Zeer Vermogende Personen (ZVP) in het leven geroepen. De Belastingdienst wil op deze manier gerichter kunnen ingrijpen als fiscale regels niet worden nageleefd. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat de fiscus met deze afdeling ook service wil verlenen aan deze doelgroep van de ZVP-ers.

Informatieverplichtingen

De Belastingdienst beschikt over vergaande bevoegdheden om aangiften te controleren. Zo is iedereen verplicht gegevens en inlichtingen aan de inspecteur te verstrekken wanneer daarom wordt verzocht. Dat geldt zowel voor particulieren als voor bedrijven en andere niet-natuurlijke personen, zoals stichtingen. Het moet daarbij wel gaan om gegevens en inlichtingen die voor de belastingheffing van belang kunnen zijn. De inspecteur kan ook verzoeken om inzage in stukken (zoals facturen, betaalbewijzen of andere administratieve bescheiden) en is bovendien bevoegd gegevens die in uw computer staan op te vragen, mits deze gegevens fiscaal relevant zijn.

Hoever reiken de bevoegdheden van de fiscus?

Bij de uitoefening van controlebevoegdheden moet de fiscus zich houden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Zo dient de inspecteur een redelijke termijn te geven voor het beantwoorden van vragen. Verzoeken om informatie moeten ook zoveel mogelijk door de inspecteur worden geconcretiseerd en mogen niet te ruim zijn omdat deze anders niet voldoen aan het evenredigheidsbeginsel. Het is niet de bedoeling dat een belastingambtenaar ongebreideld grasduint in gegevens(bestanden). Zogenoemde “fishing expeditions” zijn dus niet toegestaan. De inspecteur mag dus niet een hele mailbox opvragen. Ook mag de fiscus zijn bevoegdheden niet voor een ander doel gebruiken. Controlebevoegdheden mogen bijvoorbeeld niet worden ingezet met als enige doel het verzamelen van bewijsmateriaal voor een strafzaak.

Equality of arms

De inspecteur kan ook tijdens de bezwaarprocedure tegen een aanslag om informatie blijven vragen. Als echter eenmaal beroep is ingesteld bij de belastingrechter, mag de inspecteur – in het belang van een gelijke rechtsstrijd – geen vragen meer stellen aan de belastingplichtige. Aan derden mag hij dat wel blijven doen.

Fair play-beginsel

De inspecteur mag ook geen inzage vragen in adviezen van de belastingadviseur aan diens cliënt. Dat zou niet fair zijn, zo is de gedachte. Als de inspecteur inzage zou kunnen nemen in adviezen zou hij zich een oneerlijke voorsprong kunnen verschaffen in een debat met de belastingplichtige, of diens adviseur. Dat wordt niet wenselijk geacht. Daarom is aan de belastingadviseur een zogenaamd ‘informeel verschoningsrecht’ toegekend. Dat recht wordt gebaseerd op het fair play-beginsel.

Hoe zit het met de privacy bij een belastingcontrole?

Controlebevoegdheden reiken ver en maken vaak inbreuk op de privacy. Zo bent u verplicht inzage te geven in uw agenda als die agenda ook informatie bevat die fiscaal relevant kan zijn (bijvoorbeeld ritten met een auto van de zaak). U moet de agenda dan ter inzage geven. Daarbij kunnen in de praktijk wel afspraken worden gemaakt over het weglakken van bepaalde privégegevens. Doorgaans is de inbreuk op de privacy echter toegestaan, maar er zijn grenzen. Een bekend voorbeeld is de zaak over de ANPR-camera’s, die op verschillende plaatsen op autowegen zijn geplaatst en waarmee automatisch foto’s worden gemaakt van kentekens. Deze beelden werden systematisch door de fiscus verzameld, bewerkt, bewaard en gebruikt. Naar het oordeel van de Hoge Raad ontbrak daarvoor een voldoende precieze wettelijke grondslag. Er was sprake van een systematische inbreuk op artikel 8 EVRM (recht op privacy).

Vragenbrieven en boekenonderzoeken

Controles van de Belastingdienst zijn er in verschillende soorten en maten. Zo kan de fiscus een woonplaatsonderzoek instellen, waarbij wordt nagegaan waar iemand in fiscale zin woonachtig is. Zo’n woonplaatsonderzoek start meestal met een vragenbrief van de inspecteur. Het spreekt voor zich dat een dergelijk onderzoek diep op de persoonlijke levenssfeer ingrijpt. De inspecteur kan onderzoek doen naar uw sociale omgeving, van welke verenigingen u lid bent, etc. en hij kan bijvoorbeeld ook inzage vragen in creditcardgegevens. Daarbij moet de inspecteur wel het evenredigheidsbeginsel in acht nemen.

Verder wordt regelmatig onderzoek gedaan naar de vestigingsplaats van ondernemingen. Dan wordt onder meer onderzocht waar feitelijk leiding wordt gegeven aan de onderneming. Wie trekt er feitelijk aan de touwtjes? Een dergelijk onderzoek begint meestal ook met een vragenbrief.

Daarnaast vinden er ook reguliere boekenonderzoeken plaats. Zo’n onderzoek wordt in de regel van tevoren schriftelijk aangekondigd, met het verzoek de nodige stukken (bijvoorbeeld de administratie over een bepaald tijdvak) digitaal te verstrekken. Een boekenonderzoek start meestal met een inleidend gesprek waarin wordt kennisgemaakt met de belastingplichtige en waarin wordt uitgelegd wat het doel is van het onderzoek. Na het onderzoek stelt de inspecteur een rapport op met zijn bevindingen. Het is gebruikelijk dat het rapport eerst in concept wordt opgesteld en dat u de gelegenheid krijgt daarop te reageren.

Sfeerovergang: van belastingcontrole naar opsporing

Het kan zijn dat een controleur tijdens een belastingcontrole het vermoeden krijgt (of voordien zelfs al heeft) dat opzettelijk onjuiste aangiften zijn ingediend. De controleur kan dan niet zomaar doorgaan met het stellen van vragen en zal rekening moeten houden met de waarborgen die uit artikel 6 EVRM voortvloeien. Zo zal onder bepaalde omstandigheden het zwijgrecht van een belastingplichtige moeten worden gerespecteerd.

Wat als niet wordt voldaan aan de informatieverplichtingen?

Bewijssanctie: omkering en verzwaring bewijslast

Als iemand weigert informatie te verstrekken, kan dat ingrijpende gevolgen hebben. De inspecteur kan dan besluiten een bewijssanctie toe te passen. In dat geval wordt de bewijslast omgekeerd en verzwaard. In de praktijk betekent dit dat de belastingplichtige overtuigend moet aantonen dat de aanslag te hoog is. Dat is vaak een lastige opgave. Overigens dient de inspecteur ook bij toepassing van deze bewijssanctie de aanslag in ieder geval te blijven baseren op een redelijke schatting.

Wel eerst een informatiebeschikking

De bewijssanctie wegens het weigeren van medewerking kan pas worden toegepast nadat de inspecteur een zogenaamde informatiebeschikking heeft afgegeven. In zo’n beschikking legt de inspecteur vast dat aan bepaalde informatieverplichtingen niet is voldaan. Daarmee wordt aan de belastingplichtige een rechtsingang geboden om bezwaar te maken en zo nodig beroep in te stellen bij de rechter.

Vereiste aangifte

De bewijssanctie kan overigens ook worden toegepast als de vereiste aangifte niet is gedaan. In een dergelijk geval zal de inspecteur eerst aannemelijk moeten maken dat de aangegeven bedragen in de ingediende aangifte zowel in absolute zin als in relatieve zin te laag zijn en dat de belastingplichtige dat wist of moest weten. Als aan die voorwaarden is voldaan, kan de bewijslast worden omgekeerd en verzwaard. Dan is geen informatiebeschikking vereist.

Niet meewerken aan een belastingcontrole kan strafbaar zijn!

Naast het nemen van een informatiebeschikking kan het strafrechtelijk traject worden ingezet. De belastingplichtige is wettelijk verplicht mee te werken aan een controle. Weigeren is zelfs strafbaar gesteld. De belastingplichtige is tijdens een belastingcontrole ook verplicht juiste en volledige informatie aan de inspecteur te verstrekken. Het opzettelijk geven van onjuiste of onvolledige informatie is een strafbaar feit. De fiscus neemt dat hoog op. Overigens kan in voorkomende gevallen verschillend worden gedacht over de reikwijdte van informatieverplichtingen. Gaat de inspecteur bijvoorbeeld niet te ver in de uitoefening van zijn bevoegdheden? Het kan dan zijn dat een belastingplichtige zich terecht op het standpunt stelt dat hij niet (langer) verplicht is aan verzoeken van de fiscus te voldoen.

Afdwingen meewerken aan een belastingcontrole

De Belastingdienst kan het meewerken aan een belastingcontrole ook afdwingen in een civiele procedure. Bij de civiele rechter wordt dan nakoming van de informatieverplichtingen gevorderd onder dreiging van dwangsommen. Een civiele procedure wordt doorgaans vooraf door de Belastingdienst aangekondigd.

Wanneer Hertoghs

Het is zeker niet nodig voor iedere controle van de fiscus een advocaat in te schakelen. In veel gevallen kan de reguliere adviseur u helpen. Het kan echter voorkomen dat u de indruk krijgt dat een controleur zich niet aan de regels houdt of dat het vermoeden wordt geuit dat er zaken niet kloppen. Er kunnen tijdens een controle ook stekelige discussies ontstaan over correcties die de controleurs zeggen te willen doorvoeren, of er kunnen vermoedens van fraude worden uitgesproken. Of als gedreigd wordt met sancties. Dan is het verstandig een advocaat te raadplegen. Wij kunnen de rechtspositie van een belastingplichtige of diens adviseur in kaart brengen en advies geven. Soms blijven we op de achtergrond en monitoren we het proces op afstand. Waar nodig treden wij actief op.