Belastingfraude

Of belastingfraude daadwerkelijk is gepleegd (of beter: bewezen kan worden), is nogal eens een kwestie van interpretatie van complexe fiscale regels. Gespecialiseerde bijstand is een must. U heeft te maken met gespecialiseerde opponenten, zoals de FIOD en het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Belastingfraude is een complex rechtsgebied, vol voetangels en klemmen.

Ook uw adviseur of accountant kan in een onderzoek naar belastingfraude worden betrokken. Soms wordt zelfs de adviseur zelf van belastingfraude verdacht. Het Openbaar Ministerie spreekt in dit verband van “facilitators” en richt daarop actief zijn pijlen.

Wat is belastingfraude?

De wet stelt het opzettelijk indienen van een onjuiste of onvolledige belastingaangifte strafbaar (artikel 69 AWR). Dit wordt ook wel aangeduid met de term belastingfraude. Het opzettelijk verstrekken van onjuiste of onvolledige inlichtingen is eveneens als misdrijf strafbaar gesteld (artikelen 68 en 69 AWR). Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij de beantwoording van een vragenbrief van de inspecteur of tijdens een boekenonderzoek.

Btw-carrouselfraude

Btw-carrouselfraude is een vorm van belastingfraude. In de kern wordt bij btw-carrouselfraude wel btw als voorbelasting in aftrek gebracht, maar geen btw betaald (voldaan). In de praktijk zijn meerdere schakels in de (internationale) handelsketen betrokken bij btw-carrouselfraude.

Wat is een onjuiste of onvolledige belastingaangifte?

Grofweg laten zich twee soorten onjuistheden of onvolledigheden in belastingaangiften onderscheiden. Feitelijke onjuistheden, zoals het niet vermelden van het saldo van een (buitenlandse) bankrekening (de zogenaamde ‘zwartspaarder’) en onjuistheden die samenhangen met de interpretatie van het (complexe) belastingrecht of een combinatie van beide.

Wat is opzet bij belastingfraude?

Opzet is het willens en wetens indienen van een onjuiste belastingaangifte. Dat betekent dat u zich bewust moet zijn geweest van de onjuistheid van een aangifte. Een onbewuste fout of vergissing levert dus geen opzet op. Voor het bewijs van opzet is bewustheid van de onjuistheid van een aangifte overigens niet voldoende. U moet de aangifte ook onjuist hebben willen doen. Het gaat dus om weten én willen.

Bij belastingfraude moet het opzet zijn gericht op het doen van een onjuiste aangifte. Het bewijs van dat opzet moet zijn gebaseerd op feiten en omstandigheden die zich op het moment van het indienen van de aangifte hebben voorgedaan. Latere feiten en omstandigheden doen er in beginsel niet toe.

Wat is voorwaardelijk opzet bij belastingfraude?

Voorwaardelijk opzet is het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans op het indienen van een onjuiste aangifte. Ook bij voorwaardelijk opzet moeten zowel het weten als het willen (bestaande uit de aanvaarding van de aanmerkelijke kans op onjuistheid) worden bewezen. Van aanvaarden wordt gesproken als de kans op onjuistheid op de koop toe wordt toegenomen. Dat is bijvoorbeeld het geval als het iemand als het ware niets kan schelen dat de ingediende aangifte onjuist is.

Pleitbaar standpunt? Dan geen opzet.

Opzet (dus belastingfraude) mag niet worden aangenomen als sprake is van een pleitbaar standpunt, ook al wordt de aangifte later door de rechter onjuist bevonden.

Wat is een pleitbaar standpunt?

Het moet gaan om een pleitbare uitleg van het fiscale recht. Daarvan is volgens de Hoge Raad sprake wanneer het een standpunt over de interpretatie van het fiscale recht betreft, dus om een rechtskundig standpunt. Een pleitbaar standpunt kan daarom geen betrekking hebben op de vaststelling van feiten, waaronder de waardering van het bewijs door de rechter. Wel kan een pleitbaar standpunt betrekking hebben op de rechtskundige duiding van feiten.

Wanneer is een standpunt pleitbaar?

Er moeten zodanige argumenten voor het standpunt zijn aan te voeren dat niet gesproken kan worden van opzet. De argumenten moeten dus een zekere kwaliteit hebben. Zo zal een standpunt op gezaghebbende literatuur moeten zijn gebaseerd.

Een standpunt is in ieder geval pleitbaar als het in een fiscale procedure door de rechter op rechtskundige gronden juist is bevonden. Ook al wordt dat standpunt later (bijvoorbeeld in hoger beroep of in cassatie) weer onjuist bevonden. Dan blijft het standpunt pleitbaar. Een standpunt is ook pleitbaar als het door een advocaat-generaal wordt onderschreven of als het standpunt tot het stellen van prejudiciële vragen heeft geleid.

De pleitbaarheid van een standpunt dient naar objectieve maatstaven te worden bepaald. Het weten en willen van de verdachte doet er in zoverre niet toe. Een pleitbaar standpunt kan ook achteraf, dus na het indienen van de aangifte, worden ingenomen of onderbouwd. Dat hangt samen met het objectieve karakter van het leerstuk van het pleitbare standpunt. Dus de pleitbaarheid van een standpunt kan ook achteraf, in de loop van de strafzaak, bijvoorbeeld na het onderzoek van de FIOD, worden aangevoerd. Het hoeft niet zo te zijn dat de verdachte belastingplichtige het standpunt al tijdens het indienen van de aangifte voor ogen stond.

Kan opzet van een (belasting)adviseur aan u worden toegerekend?

Opzet van bijvoorbeeld een adviseur kan niet aan de belastingplichtige worden toegerekend. Dat neemt niet weg dat ook aan de belastingplichtige zelf een verwijt van opzet kan worden gemaakt. Dat opzet zal moeten worden gebaseerd op het weten en willen van die belastingplichtige zelf. Dus los van het opzet van de adviseur.

Mag u vertrouwen op uw adviseur?

Als u de aangifte laat indienen door een (deskundige) belastingadviseur, betekent dat niet automatisch dat u vrijuit gaat. Er worden op dit punt eisen gesteld aan de belastingplichtige. U moet voldoende zorg betrachten bij de keuze van en samenwerking met uw adviseur. U kunt zich dus niet zomaar verschuilen achter een adviseur. Wat als voldoende zorg geldt, zal van geval tot geval verschillen. Dat hangt onder andere af van de complexiteit van de fiscale regelgeving die in een aangifte aan de orde is.

Onderscheid tussen opzet en (grove) schuld

Als iemand geen onjuiste aangifte heeft willen indienen, kan niet van (voorwaardelijk) opzet worden gesproken. Dit is bijvoorbeeld het geval als u rekent op een goede afloop.  U neemt dan de kans op onjuistheid niet op de koop toe. De wilscomponent (van het weten en willen) ontbreekt. Ook als door de FIOD wordt gesteld dat u had kunnen of had moeten weten dat de aangifte niet goed is, kan niet van opzet worden gesproken. Wel kan dan sprake zijn van (grove) schuld en dat is geen opzet (fraude).

Belastingontwijking en belastingontduiking

Belastingontduiking is een term voor het plegen van belastingfraude (opzettelijk doen van een onjuiste aangifte). Bij belastingontwijking is echter geen sprake van opzet op het indienen van een onjuiste aangifte. Het opzet is dan niet gericht op het overtreden van de belastingwet.

De belastingontwijker wil juist binnen de grenzen van de wet handelen. Daarbij zoekt hij bijvoorbeeld wel de mazen in die wet op. Dat is op zich niet strafbaar (mogelijk wel ongewenst, maar dat is iets anders).

Belastingfraude is een kwaliteitsdelict

Alleen de belastingplichtige kan belastingfraude plegen. Het handelt om een zogenoemd kwaliteitsdelict. Diegene moet de hoedanigheid van belastingplichtige hebben. Een belastingadviseur of accountant kan dus niet vervolgd worden als pleger van belastingfraude, ook al heeft hij de aangifte voor de belastingplichtige ingediend. Adviseurs kunnen echter wel als deelnemer aan belastingfraude worden aangemerkt. Deelnemingsvormen zijn medeplegen, doen plegen en uitlokken. Ook medeplichtigen en feitelijke leidinggevers kunnen strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. Daarnaast heeft het Openbaar Ministerie de mogelijkheid belastingfraude te vervolgen als valsheid in geschrifte. De aangifte wordt dan als vals geschrift aangemerkt. In dat geval hoeft de pleger niet de kwaliteit van belastingplichtige te hebben. Valsheid in geschrifte is het opzettelijk vervalsen of valselijk opmaken van een geschrift dat bestemd is om tot bewijs te dienen, met het oogmerk om het als echt en onvervalst te gebruiken.

Una via

Als voor een bepaald feit door de inspecteur van de Belastingdienst een fiscale vergrijpboete is opgelegd, kan die persoon niet strafrechtelijk worden vervolgd voor dat feit. De wet verplicht tot het maken van een keuze. Ofwel een fiscale (administratieve) boete, ofwel strafvervolging door de officier van justitie. Het moet dan wel gaan om hetzelfde feit. Het indienen van bijvoorbeeld een onjuiste aangifte inkomstenbelasting is niet hetzelfde als het indienen van een onjuiste aangifte omzetbelasting of vennootschapsbelasting, hoezeer de cijfers die aan deze aangiften ten grondslag liggen dezelfde zijn. Niettemin kan niet worden uitgesloten dat onder omstandigheden toch wordt geoordeeld dat het om dezelfde feiten gaat, ook al gaat het om verschillende aangiften.

Inkeren (vrijwillig verbeteren)

De belastingplichtige die alsnog een juiste aangifte doet, ook wel “inkeren” genoemd, kan daarvoor niet langer strafrechtelijk worden vervolgd. Dat moet wel gebeuren voordat de betreffende (rechts)persoon weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat de FIOD hem of haar op het spoor is, of op het spoor zal komen. De wettelijke inkeerbepaling is in de afgelopen jaren sterk beperkt en geldt niet (meer) voor inkomsten uit aanmerkelijk belang (box 2) of inkomsten uit sparen en beleggen (box 3).

Belastingfraude en voordeelsontneming

In het strafrecht kan het voordeel dat wederrechtelijk is verkregen worden ontnomen. Het gaat dan om voordelen die uit het plegen van strafbare feiten zijn verkregen en om eventueel vervolgprofijt.

Voordeelsontneming vindt echter geen toepassing bij fiscale delicten. In dat geval beschikt de Staat (lees: de Belastingdienst) over een eigen instrumentarium om genoten voordeel ongedaan te maken. De Belastingdienst kan immers alsnog belasting gaan heffen.  Opgemerkt moet worden dat de uitsluiting van voordeelsontneming alleen geldt voor zuiver fiscale delicten en niet voor delicten die aan het fiscale kunnen zijn gerelateerd, zoals witwassen (met fiscale fraude als gronddelict) en valsheid in geschrifte. Ook hierop zijn weer uitzonderingen denkbaar.

De straffen bij belastingfraude

De straf kan bij een bewezenverklaarde belastingfraude hoog oplopen. De wetgever heeft belastingfraude als misdrijf strafbaar gesteld. Er staan hoge gevangenisstraffen op. De rechter kan ook taakstraffen en geldboetes opleggen. De strafrechter houdt bij het opleggen van een straf rekening met de oriëntatiepunten voor straftoemeting (LOVS). Daarin wordt de hoogte van de straf bij fiscale fraude in belangrijke mate gekoppeld aan het financiële nadeel van de geconstateerde fraude voor de fiscus. Dat neemt allemaal niet weg dat de rechter bij het bepalen van de uiteindelijke straf rekening houdt met alle omstandigheden van de zaak, zoals bijvoorbeeld de financiële draagkracht van de verdachte.

Waarom Hertoghs

Verdacht van belastingfraude? Het voeren van de verdediging in fiscale strafzaken is van origine een kernactiviteit van Hertoghs. De behandeling van zowel de fiscale strafzaak als de (aanpalende) fiscale procedure tegen de Belastingdienst is bij ons in één hand. Dat levert belangrijke strategische voordelen op en is ook efficiënt.

Hertoghs behandelt al vele tientallen jaren fiscale strafzaken en was het eerste Nederlandse kantoor dat zich op dit specifieke rechtsterrein specialiseerde. Onze advocaten hebben zowel kennis van het strafrecht als het belasting(proces)recht en daarmee onderscheiden zij zich van de meeste andere strafrechtadvocaten. De strategie in de (fiscale) strafzaak wordt optimaal afgestemd met die in de (aanpalende) fiscale procedure.