Skip to content

#250 Fraudefilm FIOD: van verhuld naar onthuld

24 januari 2022

De documentaire “Nederland Fraudeland” werd een fiasco. Een heel opsporingsonderzoek werd met toestemming van het OM gefilmd en verborgen gehouden voor de rechtbank en de advocaten. De rechtbank oordeelde spijkerhard.

Woensdagavond, 22 januari 2022, om 22:10 uur, was het dan zover. De documentaire “Nederland fraudeland” werd op de televisie uitgezonden.

De FIOD wilde een film laten maken over de aanpak van fraudezaken. En laten zien hoe de dienst te werk gaat. Het openbaar ministerie gaf daarvoor wonderwel toestemming. De documentairemaker werd in staat gesteld een heel opsporingsonderzoek “live” te filmen. Zo werden opnamen gemaakt van doorzoekingen, van verhoren van betrokkenen en zelfs van het afluisteren van telefoongesprekken (wat er later kennelijk weer is uitgesneden).

Regisseur Roelofs was niet blij met het eindresultaat. NRC tekende uit zijn mond op dat hij “zonder restricties” had mogen meekijken in het onderzoek. Maar er is uiteindelijk een “afgezwakte, verminkte versie” uitgezonden, aldus Roelofs.

De documentaire maakte inderdaad weinig indruk. Flauwe, maar ook foute, grappen van FIOD-ambtenaren, die het lachen nauwelijks weten te onderdrukken. De beelden zijn hier en daar tenenkrommend. Niet het beeld wat je verwacht van een elite-eenheid. Zo wordt reclame eerder antireclame.

Het was vooral ontluisterend te zien, hoe de officier van justitie zijn vervolgingsbeslissing neemt, voor het oog van de camera. Als de FIOD het afgeroomde bedrag aan omzet noemt, rekent de officier even snel en over de duim het fiscale nadeel uit, en zegt: “… dan ga je bijna eigenlijk direct naar zitting toe…”.

Wat het verhaal niet vertelt, is dat de officier van justitie het bestaan van de documentaire verborgen wilde houden tot na de behandeling van de zaak door de rechtbank. Verborgen voor de rechtbank en de advocaten.

Verwoede pogingen van de verdediging om de officier van justitie na het onderzoek van de FIOD op andere gedachten te brengen, bleken kansloos. De officier van justitie was niet te vermurwen. Nu weten we waarom. Het openbaar ministerie had al tot vervolging besloten, zo laten de beelden nu haarscherp zien. Zo iets draai je – met goed fatsoen – niet meer terug.

Dankzij journalisten van NRC werd het bestaan van de documentaire –  vlak voor het uitspreken van het vonnis – bekend. De rechtbank was furieus en overwoog in het eindvonnis dat een jaar later werd uitgesproken: “(…) Toch heeft het openbaar ministerie het bestaan van de documentaire opzettelijk buiten het geding willen houden. Streven tot misleiding van de rechtbank en de verdediging is een ernstig verzuim.” De rechtbank gaf toepassing aan artikel 9a van het Wetboek van strafrecht (rechterlijk pardon), onder meer omdat het openbaar ministerie de integriteit van het geding in gevaar had gebracht.

Harde woorden, die de rechtgeaarde OM’er zal omarmen.

Gepubliceerd door onze specialist:

Mr. P.J. (Peter) van Hagen