Skip to content

Corona & fiscale (fraude)zaken.

28 juli 2021

Het verloop van het coronavirus en de gevolgen ervan is onzeker. Beleid en opinies over hoe écht uit de crisis te komen wisselen elkaar in deze periode rap af. De ene dag kan bijna alles en ‘dansen we met Janssen’[1], de volgende dag wordt besloten tot extra maatregelen voor de zomer.[2] Dat gejojo zien we ook terug bij de steunmaatregelen. Op 27 mei jl. heeft het kabinet de steunpakketten verlengd tot en met september 2021 voor bedrijven die dat nodig hebben. Op 29 juni jl. kondigde het kabinet vervolgens aan dat het steun- en herstelpakket na het derde kwartaal van dit jaar vooralsnog niet verlengd zal worden, vanwege het positieve epidemiologische en economisch beeld. En in het geval van grootschalige en nationale sluitingen, zullen weer nieuwe steunmaatregelen worden overwogen.[3]

Wat helaas wel al duidelijk begint te worden is dat de coronasteunmaatregelen naast de geboden steun, ook de nodige problemen voor bedrijven en ondernemers kunnen en zullen gaan veroorzaken. Ondernemers hebben moeten interen op hun reserves, maar moeten ook de uitgestelde belastingschulden gaan (af)betalen. Langzaamaan wordt bovendien zichtbaar(der) dat fouten zijn gemaakt bij het aanvragen en gebruiken van steunmaatregelen. Administratieve fouten, vergissingen, of fouten omdat bijvoorbeeld de (nood-)wet-/regelgeving (te) onduidelijk was. Vervolgens blijkt dan pas bij de controle achteraf dat geen recht bestond op financiële steun en dat de bedragen moeten worden terugbetaald. Geld dat men veelal niet heeft. Ook blijkt dat er, zoals bij aankondiging van de steunmaatregelen al werd verwacht, misbruik is gemaakt van en fraude is gepleegd met steunmaatregelen.[4] Uiteraard wil de overheid die bedragen zoveel mogelijk proberen terug te halen.

De komende tijd kunnen dan ook vele bestuursrechtelijke/fiscale discussies en geschillen, alsook strafzaken worden verwacht die gerelateerd zijn aan de genoten coronasteun. De tijd zal leren hoe de overheid zich in deze kwesties opstelt en of de handhavingssoep zo heet gegeten wordt als dat ie werd opgediend. Hoe dan ook, duidelijk is dat de genoten coronasteun de komende tijd tot problemen kan leiden voor ondernemers.[5] In dit artikel besteden wij daarom aandacht aan de te verwachten problematiek en waar in dat kader op gelet moet worden.

 

Schuldenproblematiek en invorderingskwesties

Waar in de media en door de Ombudsman[6] terecht aandacht voor wordt gevraagd, is de (sluimerende) schuldenproblematiek.[7]

Uitstel van betaling van belastingschulden:

Gedurende de crisis konden ondernemers op verzoek uitstel van betaling krijgen voor hun belastingschulden en was de invorderingsrente bovendien tijdelijk verlaagd naar 0,01%. Dat haast kosteloze uitstel was uiteraard een welkome lastenverlichting. Tijdelijk. Uitstel is immers geen afstel. Vanaf 1 oktober 2022 moet de uitgestelde belastingschuld binnen 5 jaar worden terugbetaald. En vanaf 1 januari 2022 gaat de invorderingsrente stapsgewijs, weer terug naar het oude niveau (van 1% op 1 januari 2022 t/m 4% op 1 januari 2024). Een openstaande belastingschuld wordt binnenkort dus rap duurder, terwijl ondernemers vanaf 1 oktober 2021 ook weer gewoon periodiek hun belasting moeten gaan betalen.

Ook zullen de uitstelverzoeken bij controle achteraf kunnen leiden tot discussie over de vraag of terecht uitstel van belasting is aangevraagd en verkregen. Er moet namelijk aannemelijk kunnen worden gemaakt dat de betalingsproblemen hoofdzakelijk zijn veroorzaakt door de coronacrisis indien voor langere tijd om uitstel is verzocht. De discussie kan enkel zien op het uitstel, maar zeker ook op het niet/te laat betalen van de belasting en/of de hoogte van het belastingbedrag. In dat geval moet men ook rekening houden met de mogelijkheid dat boetes worden opgelegd wegens het (opzettelijk of grof schuldig) niet/te laat betalen van de schuld.

 

Terugbetalen coronasteun:

Ook het recht op coronasteunmaatregelen wordt pas achteraf gecontroleerd. Dan kan  blijken dat de genoten steun te hoog of onterecht was en (gedeeltelijk) moet worden terugbetaald.

Het is dus van belang om met alle betrokken overheidsinstanties – denk aan de Belastingdienst, gemeenten, UWV – tot  goede terugbetalingsregelingen te komen. Ook is het goed om voorbereid te zijn op discussies die ontstaan uit controles achteraf. De Ombudsman heeft de overheid opgeroepen om zich daarbij coulant op te stellen en maatwerk te leveren.[8] Een oproep die wij zeker onderschrijven. Al zouden wij daarnaast nog een stap verder willen gaan. Zoals beschreven in Hertoghs beschouwt #224, zouden wij graag zien dat de regering in een officiële corona-inkeerregeling voorziet.

 

Bestuurdersaansprakelijkheid:

Kan een bedrijf zijn belastingschulden niet (terug)betalen, dan kan de Belastingdienst het geld in sommige gevallen vorderen van de bestuurder. Dat is de zogenoemde bestuurdersaansprakelijkheid.  Vanwege de coronacrisis heeft de Belastingdienst het beleid om het risico op aansprakelijk te beperken aangepast en tijdelijk vergemakkelijkt; verzoek om uitstel van betaling wordt tevens aangemerkt als een melding betalingsonmacht. Wanneer bij controle achteraf echter blijkt dat de betalingsonmacht van belastingschulden niet hoofdzakelijk verband houdt met de gevolgen van de coronacrisis, dan gold dat beleid niet en kan een bestuurder mogelijk alsnog aansprakelijk worden gehouden voor de onbetaald gebleven belastingen. Dit is een situatie om rekening mee te houden als het verzoek om uitstel van de betaling wordt gecontroleerd.

 

Fraude met steunmaatregelen

Naast fiscale tegemoetkomingen zijn er ook andere steunmaatregelen door de overheid opgezet om ondernemers tegemoet te komen, zoals de Tegemoetkoming in Vaste Lasten (TVL) en de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW). Recent verschenen al diverse berichten in de media over de gevoeligheid van de TVL en NOW voor misbruik.[9]

 

Fraude met de tegemoetkoming in vaste lasten (TVL):

De TVL is bedoeld om mkb-ondernemers en zzp’ers snel van steun te voorzien om hun vaste lasten te betalen. Daarvoor is meer dan 30% omzetdaling vereist. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland berichtte op 7 mei 2021 al in enkele honderden gevallen aangifte te hebben gedaan van misbruik en oneigenlijk gebruik.[10] Een groot deel van de vermeende fraude is gelegen in het onterecht aanvragen van de TVL door cijfers over de omzet te fingeren, maar er blijkt ook sprake te zijn van identiteitsfraude[11]. Hoewel er sprake zal zijn van situaties waarin opzettelijk de omzet is gefingeerd, geldt ook dat een foutje zo gemaakt is. Het is dus altijd zaak dat goed wordt onderzocht of daadwerkelijk sprake is van opzettelijk sjoemelen met de regeling.

 

Fraude met de NOW-regeling:

Naast een tegemoetkoming voor vaste lasten, kunnen ondernemers met de NOW-regeling een groot deel van hun loonkosten vergoed krijgen. Hiervoor geldt dat werkgevers in aanmerking komen voor deze tegemoetkoming als ze verwachten ten minste 20% omzet te verliezen. Het gevaar zit ook bij deze regeling in het feit dat eerst wordt uitgekeerd op basis van een verwacht omzetverlies en achteraf pas blijkt of de tegemoetkoming terecht is uitgekeerd. Vergelijkbaar met het toeslagensysteem in Nederland. Enerzijds is dat een voordeel voor ondernemers nu snel kan worden uitgekeerd op het moment dat ze de steun het hardst nodig hebben. Anderzijds is het een risico voor ondernemers, nu het feitelijk gaat om voorschotten waarbij de kans bestaat dat omvangrijke bedragen teruggevorderd moeten worden en  werkt een dergelijke regeling misbruik in de hand nu een aanvraag zonder gedegen controle leidt tot een tegemoetkoming.

Indien aangifte wordt gedaan van vermeende fraude met steunmaatregelen kan dit leiden tot een strafrechtelijk onderzoek. Recent bleek echter dat de aanpak van coronafraude inmiddels in beginsel een kortstondig bezoek aan een verdachte (knock and talk-gesprek) betreft om aan te geven dat hij of zij bij de FIOD in beeld is, in plaats van dat direct een onderzoek wordt gestart. Op die manier verwacht de FIOD effectief de fraude met steunmaatregelen vroegtijdig een halt toe te roepen en in het vervolg te voorkomen.[12] De focus voor de daadwerkelijke fraude onderzoeken ligt op criminele organisaties die als een ‘georganiseerde bende’ misbruik maken van de steunmaatregelen en op facilitators.[13] Het doel is om de zwaarste gevallen voor de rechter brengen, en de lichtere gevallen te laten weten dat ze in de gaten gehouden worden in de hoop dat die uit zichzelf tot inkeer komen.[14] Wat ons betreft moeten spijtoptanten ook actief en formeel door de overheid worden ondersteund door een corona-inkeeregeling in het leven te roepen![15]

 

Tot slot

Het maatschappelijk belang heeft gevraagd om snelheid bij tegemoetkomingen in het kader van de coronacrisis waardoor grondige anti-misbruikmaatregelen niet mogelijk waren. De overheid is zich daarvan bewust geweest. Ook de zorgvuldigheid bij de wetgeving is door de snelheid van wetgeving in het gedrang gekomen. Dat kan leiden tot fouten, die in geen geval als misbruik bestempeld mogen worden. Gelet op het doel van de maatregelen zullen alle instanties – bij controle achteraf of opsporing – moeten bezien of de maatregelen ofwel naar de letter ofwel naar de strekking van de wet/regels zijn aangevraagd. Pas als dat niet het geval is, lijkt ingrijpen gewenst. En ook dan is maatwerk en coulance vereist. Het terughalen van ten onrechte uitgekeerde coronasteungelden mag geen tweede toeslagaffaire-debacle worden.

Mocht u onverhoopt in een geschil met de Belastingdienst belanden of te maken krijgen met een onderzoek door de FIOD, dan helpen wij u graag. Wij hebben ruime kennis en ervaring om u met dit soort trajecten te begeleiden, of om bijstand te verlenen in een procedure.

 

[1] Demissionair minister De Jonge op 23 juni 2021, https://www.nu.nl/287789/video/de-jonge-over-janssen-vaccin-ideaal-voor-zomer-vol-festivals.html
[2] https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/07/09/snelle-toename-besmettingen-dwingt-tot-maatregelen-in-de-zomer
[3] https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/06/29/aanpassingen-steunpakket-door-herstel-economie, Kamerbrief over steunpakket in het derde kwartaal en aankondiging steunpakket vierde kwartaal.
[4] Minister Hoekstra: “(…) we zullen natuurlijk ook aan de voorkant al nadenken over wat daar mogelijk in zou kunnen gebeuren, hoe we preventief kunnen optreden en hoe we handhavend kunnen optreden. Het gaat hier om dingen die we doen in een noodsituatie, want daar hebben we mee te maken. We hebben een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid en een noodsituatie op het gebied van de economie. Degene die het gore lef heeft om daar dan nog misbruik van te maken, moet natuurlijk de overheid achter zich aan krijgen.” Verslag van wetgevingsoverleg van 25 maart 2020, documentnummer: 2020D11796. Via https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken?&fromdate=25-03-2020&todate=25-03-2020S
[5] FD 6 juli 2021: Ombudsman: ‘Coronasteun brengt zzp’ers vaak diep in de problemen’; FD 6 juli 2021:  Arbeidsmarkt ‘Er komt nog een vloedgolf aan kosten op ons af’; FD 7 juli 2021: ‘Bedrijven moeten meer dan € 4 mrd aan loonsteun terugbetalen’.
[6] Reinier van Zutphen.
[7] https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5240291/ombudsman-coronasteun-overheid-coulant-ruimhartig;
[8] https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5240291/ombudsman-coronasteun-overheid-coulant-ruimhartig;
[9] O.a. https://www.fiod.nl/verdenking-van-btw-en-now-fraude-doorzoeking-en-aanhouding-in-eindhoven/ ; https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/400-bedrijven-pleegden-fraude-met-coronasteun-had-het-kabinet-niet-meer-kunnen-doen~b699d20b/ ; https://www.accountancyvanmorgen.nl/2021/04/08/tvl-fraude-ongebruikte-bankrekeningen-en-speuren-in-kvk-register/ ;
[10] https://www.rvo.nl/actueel/nieuws/beslaglegging-na-misbruik-tvl;
[11] https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5223986/tvl-fraude-eherkenning-telegram-rvo-coronasteun
[12] O.a. https://www.taxlive.nl/nl/documenten/nieuws/fiod-hanteert-nieuwe-aanpak-van-coronafraude/
[13] https://www.fiod.nl/jaarbericht-fiod-2020-opsporend-nederland-samen-sterk-in-de-fraudebestrijding/ ; https://www.fiod.nl/man-aangehouden-voor-fraude-met-covid-steunmaatregelen/
[14] https://www.nrc.nl/nieuws/2021/06/15/alleen-de-meest-schofterige-fraudeurs-met-coronasteun-moeten-vervolging-vrezen-a4047426
[15] https://hertoghsadvocaten.nl/kennisbank/224-spijtoptant-moet-misbruik-coronasteun-straffeloos-kunnen-melden/

Gepubliceerd door onze specialist:

Mr. D.C. (Diede) Molenaars

Mr. L.M.S.M. (Lisa) van Esdonk-Bongaarts