De inspectie belastingen, toeslagen en douane (IBTD) heeft op 2 september 2025 het rapport ‘Rechtsbescherming in het geding’ uitgebracht. Aanleiding was onderzoek te doen naar de informatieverstrekking door de Belastingdienst aan de rechter, specifiek de uitvoering van artikel 8:42 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Een kritisch rapport van de IBTD waarin behoorlijke zorgen worden geuit op gedragingen van de Belastingdienst in concrete dossiers.
De staatssecretaris van Financiën kan zich niet vinden in de conclusies van de IBTD en heeft daar op 8 september 2025 schriftelijk op gereageerd. Het zijn volgens hem incidenten en er zijn intussen al verbeteringen doorgevoerd. Jammer dat de staatssecretaris op deze manier in de verdediging schiet. In onze optiek is de kritiek van de IBTD terecht en zou het de overheid juist sieren deze zorgen serieus te nemen en werk te maken van een verandering in de gedragscultuur van de Belastingdienst.
Uit de beantwoording van de Kamervragen blijkt dat de staatssecretaris de problemen vooral als “incidenten” presenteert en het rapport wordt gerelativeerd met een beroep op het beperkte aantal casussen. De cultuurkritiek (“willen winnen”) en het ontbreken van een diepgaande reflectie op selectieve dossiervorming blijven daarmee onderbelicht, wat de zorgen van de IBTD begrijpelijk maakt.
De genoemde verbeteringen (aanpassing werkinstructies, sessies, en het programma Informatiehuishouding Op Orde) zijn een stap, maar worden nog niet onderbouwd met concrete resultaten; bovendien loopt het programma Informatiehuishouding Op Orde tot eind 2026 en is de uitrol van GDA (het Generiek platform voor Document- en Archiefbeheer) nog beperkt. Dit laat zien dat het probleem, anders dan de indruk die de staatssecretaris werkt, nog niet is opgelost.
De staatssecretaris belooft intern vervolgonderzoek en periodieke informatie aan de Kamer, maar zonder heldere indicatoren, externe toetsing of harde deadlines blijft het afwachten of dit tot daadwerkelijke verbetering leidt. Ook voor het “beter vastleggen” van afwegingen rond hoger beroep geldt dat er weliswaar wordt erkend dat kwalitatieve informatie ontbreekt, maar dat een Team Monitoring hoger beroep bij de Belastingdienst vooralsnog niet wordt overwogen, terwijl onnodig doorprocederen niet met datagegevens wordt weerlegd.
Voor de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen worden waarborgen genoemd (monitoring, ouderdossiers), maar dezelfde risico’s (selectieve aanlevering, ontbrekende e-mails, interne notities) blijven bestaan zolang dossiervorming en de toepassing van artikel 8:42 van de Algemene wet bestuursrecht niet onafhankelijk worden gecontroleerd en naleving niet aantoonbaar wordt gemonitord.
Op 29 oktober a.s. is de IBTD te gast in onze BTW-jamsessie in de Tolhuis Tuin in Amsterdam. U kunt zich hier aanmelden.